Xã Vĩnh Thái là địa phương thuộc vùng khó của huyện Vĩnh Linh. Chỉ nhìn vào một số mặt về điều kiện tự nhiên cũng thấy rõ điều đó. Từ trung tâm huyện về xã khoảng 12km, có nơi gần 20km như về địa bàn thôn Mạch Nước giáp xã Ngư Thuỷ huyện Lệ Thuỷ, Quảng Bình Chiều ngang của xã hẹp, nơi rộng cũng khoảng 2km nhưng chiều dài kéo từ Mũi Đỏ Vĩnh Kim đến Mạch Nước giáp Quảng Bình là 17km. Đất tự nhiên chủ yếu là cát trắng gò đồi hoang hoá, diện tích ruộng cát dọc các khe nước chỉ có ở thôn Thử Luật không đáng kể, năm cấy 2 vụ không đủ cấp cho nhu cầu cuộc sống ở địa bàn thôn. Nghề chính của người dân ở đây là đánh cá. Nhưng xã Vĩnh Thái là vùng biển bãi ngang, không có bến cảng cho tàu thuyền lớn neo đậu cho nên nghề cá từ xưa tới nay chỉ làm ăn thủ công, manh mún, không phát triển được. Vì vậy, đời sống kinh tế thường xuyên khó khăn.   

    Đời sống kinh tế nghèo nàn khó khăn kéo theo hàng loạt vấn đề khác về mặt xã hội đặc biệt là văn hoá-giáo dục chậm phát triển. Đời sống dân trí thấp, số lượng học sinh cấp 1 và 2 bỏ học nhiều, học sinh theo học cấp 3 rất ít. Những năm 80 của thế kỉ trước chưa đến 1/3 số học sinh tốt nghiệp THCS vào THPT ở các loại hình.   

    Đại hội VI của Đảng năm 1986, với đường lối đổi mới đã làm thay đổi toàn diện mọi mặt đời sống của đát nước. Sau mười năm thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, đời sống của nhân dân Vĩnh Linh có một bước phát triển mới. Việc sắp xếp tổ chức lại hệ thống trường lớp trên địa bàn huyện là để thoả mãn nhu câu về học tập và phát triển sự nghiệp giáo dục, ngày càng đáp ứng tốt hơn cho sự nghiệp phát triển của huyện nhà.Năm 1999, lãnh đạo và ngành giáo dục huyện chủ trương xây dựng trường học với quy mô lớn, thuận lợi cho việc tập trung đầu tư về cơ sở vật chất và các điều kiện dạy và học, thuận lợi cho công tác quản lý điều hành cũng như bố trí đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên giảng dạy trong ngành, đặt nền móng phát triển bền vững cho giáo dục huyện Vĩnh Linh trong giai đoạn mới.   

    Thực hiện chủ trương đó của huyện và nghành, từ năm học 2000 – 2001 đến năm học 2006 – 2007, học sinh THCS xã Vĩnh Thái lên học tại hai trường là THCS Trần Hưng Đạo (đóng tại Vĩnh Trung) gồm học sinh của xã Vĩnh Trung và của 4 thôn nửa trong xã Vĩnh Thái là thôn Thử Luật, thôn Đông Luật, thôn Tân Hoà và thôn Tân Thuận ; THCS Trần Công Aí (đóng tại Vĩnh Tú) gồm học sinh của xã Vĩnh Tú và của 3 thôn nửa ngoài xã Vĩnh Thái là thôn Tân Mạch, thôn Thái Lai và thôn Mạch Nước.    Buổi đầu được học ở trường mới khang trang, rồi thầy mới, bạn mới, dù còn nhiều trở ngại khó khăn nhưng vẫn đem lại nhiều niềm vui cho các em học sinh đến trường. Dần dần, những thách thức, khó khăn thực tế cứ đeo đuổi bám lấy phụ huynh, học sinh như đường đến trưòng xa, đèo dốc gồ ghề nguy hiểm, những ngày hạ tháng đông, rồi lũ lụt giông bão…đã làm nản lòng tất cả. Biểu hiện rõ là sĩ số học hàng ngày của học sinh Vĩnh Thái càng ngày càng thiếu đều đặn, nhất là khi thời tiết xấu. Chất lượng những năm về sau giảm sút rõ rệt, và đặc biệt là học sinh bỏ học ngày càng nhiều.    

    Mặc dù lãnh đạo huyện Vĩnh Linh, phòng GD-ĐT Vĩnh Linh và lãnh đạo địa phương Vĩnh Thái, Vĩnh Tú, Vĩnh Trung hết sức quan tâm, luôn dành sự ưu ái cho học sinh Vĩnh Thái nhưng tình hình vẫn không cải thiện được bao nhiêu.     Sâu sát nắm bắt được thực tế, theo nguyện vọng chính đáng của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân và phụ huynh xã Vĩnh Thái, ngày 08 tháng 8 năm 2007 UBND huyện Vĩnh Linh đã ra Quyết định số 1142/QĐ-UBND về việc thành lập trường THCS Vĩnh Thái. Sau 7 ngày Quyết định trên có hiệu lực, Trường THCS Vĩnh Thái chính thức được thành lập ngày 15 tháng 8 năm 2007. Cũng từ đó ngày này trở thành ngày truyền thống của trường.    

    Buổi đầu về lại trường quê, cán bộ, phụ huynh, học sinh đều hết sức phấn khởi. Tuy nhiên khó khăn thách thức lại đè nặng vì trường mới đang xây, nhà trường phải mượn tạm 4 phòng học cũ của trường TH số 2 Vĩnh Thái để dạy và học. Đặc biệt là cơ sở vật chất, trang thiết bị ban đầu phục vụ dạy và học hầu như chưa có gì. Hiểu được khó khăn buổi đầu của thầy và trò nhà trường, lãnh đạo huyện và phòng GD-ĐT huyện Vĩnh Linh, Đảng, chính quyền và nhân dân xã Vĩnh Thái và tổ chức Tầm nhìn thế giới- Phát triển vùng huyện Vĩnh Linh đã dành sự quan tâm đặc biệt cho nhà trường. Nhiều trang thiết bị dần dần được mua sắm, trang cấp, đáp ứng cơ bản yêu cầu tối thiểu phục vụ dạy-học cho nhà trường. Học kì I năm học đầu tiên kết thúc, trường mới cũng vừa hoàn thành, thầy trò phấn khởi bước vào thực hiện nhiệm vụ học kì II năm học 2007-2008 với quyết tâm hoàn thành tốt nhất các nhiệm vụ, mục tiêu của năm học. Kết thúc nhiệm vụ năm học, mặc dù một số mặt chưa thoả mãn yêu cầu đặt ra nhưng  nhà trường bảo đảm hoàn thành các chỉ tiêu cơ bản của năm học, đặc biệt là việc huy động, duy trì số lượng học sinh vơí tỉ lệ cao, chỉ tiêu về phổ cập THCS được giữ vững(>95%), chất lượng giáo dục toàn diện được cải thiện đáng kể.     Năm học 2008-2009, phát huy những kết quả đã đạt được ban đầu, được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp thường xuyên, có hiệu quả của lãnh đạo huyện và ngành, của Đảng, chính quyền, phụ huynh xã Vĩnh Thái, cán bộ, giáo viên, công nhân viên và học sinh nhà trường đã phấn đấu hết mình để đạt được mục tiêu nhiệm vụ năm học đặt ra. Bên cạnh đó, phòng GD-ĐT Vĩnh Linh đã trang cấp khá đầy đủ các thiết bị phục vụ cho công tác quản lý, công tác hành chính của nhà trường như máy vi tính, hệ thống tủ hồ sơ, tài liệu, SGK… trị giá hàng trăm triệu đồng. Tổ chức TNTG-Phát triển vùng huyện Vĩnh Linh đã trang bị đầy đủ SGK, tài liệu giảng dạy, dụng cụ TDTT…cho nhà trường với trị giá >200 triệu đồng.     

     Đảng, chính quyền xã Vĩnh Thái trong phong trào hưởng ứng kỉ niệm 50 năm truyền thống huyện Vĩnh Linh (25/8/1954 - 25/8/2009) đã xây dựng nhiều công trình phúc lợi công cộng ở địa phương trong đó có công trình cổng trường THCS Vĩnh Thái với trị giá 110 triệu đồng. Được biết, theo dự án xây dựng mới, năm tới lãnh đạo và nhân dân địa phương tiếp tục xây dựng hệ thống tường rào của trường tổng trị giá khoảng 350 triệu đồng.    

    Nhờ những sự giúp đỡ thiết thực đó, với quyết tâm phấn đấu cao nhất, thầy và trò trường THCS  đã hoàn thành tốt nhiệm vụ năm học 2008-2009, năm học sau 2 năm tái lập trường. Chất lượng GD toàn diện đã được cải thiện đáng kể: ·       

        -  Về Học lực : tỷ lệ học sinh khá-giỏi đạt 34,57%; Trung bình:54,73%; Yếu ở lại lớp sau khi thi lại: 2,4%. Học sinh lớp 9 tốt nghiệp THCS: 53/55 em( 96,36 %). Học sinh giỏi tỉnh, huyện: 18 giải, trong đó có nhiều giải ở các môn văn hoá cơ bản. ·       

        -  Về Hạnh kiểm: - Tốt: 49,8%,   - Khá: 32,5%,   - Trung bình: 16,9%,   - Yếu: 0,8% Hệ thống các đoàn thể tổ chức của nhà trường ngày càng được củng cố và phát triển vững mạnh. Khối đoàn kết ngày càng được giữ vững. Chi bộ trường với 12 đảng viên, đạt chi bộ trong sạch vững mạnh của đảng bộ. Liên đội TNTPHCM trường đạt liên đội mạnh cấp tỉnh trong năm học 2008 – 2009.          

     Một triết gia đã nói: “Không có quá khứ thì không có hiện tại, không có hiện tại thì không có tương lai”. Qủa thực vậy. Đứng ở thời điểm hiện tại của trường THCS Vĩnh Thái nhìn lại quá khứ đã thấy tương lai của trường sáng bừng hứa hẹn. Bởi trong quá khứ đầy thử thách cam go trường đã đứng vững, vượt qua. Hiện tại của trường đã tiềm ẩn nhiều nhân tố và điều kiện mới chắc ngày mai rồi sẽ phát triển không ngừng.                                                    

                                               NguyễnĐứcSơn                                                   

                                  P.hiệu trưởng trường THCS Vĩnh Thái